torsdag 15. september 2016

TRIEL m.m. på Sandsøya og Voksa - januar t.o.m. mai 2016

I dei første tre til fire månadane av 2016 vart det ingen hardsatsing i felt, i alle fall ikkje visst ein samanliknar med tidligare år. Men det vil ikkje seie at eg ikkje følgde med på kva som bevega seg her på Sandsøya og Voksa. I januar, februar, mars og store delar av april, gikk det for det meste i måsar, då eg var ute og skoda. Det vart då ein del grønlandsmåsar, kanskje ein plass rundt 10-15 forskjellige individ. Når det gjalt polarmåsar, så var det her heller dårlig. Etter nyttår såg eg faktisk berre ein polarmåse. Dette var ein 2K fugl som vart sett på Sandshamn den 26. mars. Så få polarmåsar har eg ikkje sett sidan eg starta å følge med på måsane i 2007. Det var heller ingen godbitar i form av kaspi- eller gulbeinmåsar å sjå denne vinteren. Av andre observasjonar som det er verdt og nemne frå desse månadane, er ein varslar som holdt seg på Voksa i siste halvdel av januar, ein eller fleire hofarga myrhaukar som vart sett både på Sandsøya og Voksa gjennom alle desse månadane, og ei svartkråke på Sandsøya i slutten av april og starten på mai. I tillegg til dette vart det også sett ein kjerrhauk som høgst trulig var ein 2K steppehauk. Denne fuglen flaug rett forbi huset heime den 27. april. Fuglen hadde ei varmt ustreka oransje underside, og ein tydelig halsboa. Kjerrhauken virka også liten og lett. Alle desse karakterane peikar mot steppehauk. Dessverre så flaug fuglen så fort forbi at eg ikkje fikk sett den tilstrekkelig til at eg kunne claime den. Dette ville vore ein ny art for øyane...

Svartkråke 2K+, Bringsvor, Sandsøya 24. april 2016
Denne fuglen utgjorde det 2. funnet av arten på Sandsøya/Voksa.

Myrhauk, Støyle, Sandsøya 27. april 2016
Med ei kråke til venstre...


Kartlegging av grashoppesongarar
I slutten av april kom skylappane på, og alt av feltaktivitet gikk målretta mot kartlegging av grashoppesongarar. Denne kartlegginga er noko eg har gjort heilhjarta sidan 2011, og då med samme metodikk. Eg går rundt og spelar grashoppesongarlyd på potensielle grashoppesongarlokalitetar frå dei siste dagane av april, til rundet den 20. mai. Dette gjer eg for å sjå kor mange songarar som lusker rundt omkring, samt for å finne ut når dei ankjem territoria sine. I år lukkast det å lokalisere årets første grashoppesongar den 30. april i Våge på Sandsøya, som Norges første i 2016. Akkurat korleis det gikk med grashoppesongarsesongen 2016, vil eg oppsummere i eit seinare blogginnlegg...

Triel(!) på plenen heime!
Og det var nettopp etter ei av desse øktene med kartlegging av grashoppesongarar at årets så langt største godbit dukka opp. Eg hadde akkurat kom heim igjen, og satt på kjøkkenet i huset heime på Støyle på Sandsøya. Då spurte plutselig onkelen min, som også satt på kjøkkenet, om kva det var som sprang på grasplenen berre eit par timeter frå huset. Eg reiste meg opp, ganske overbevist om at det ikkje var noko spennande. Der tok eg derimot fryktelig feil. For utrulig nok var det faktisk ein TRIEL(!) som sprang rett over plenen. Eg hadde ikkje kikkerten på meg, men den trengte eg heller ikkje. Den brunspraglete, langbeinte skapningen med gul iris og gul nebbasis kunne ikkje vere noko anna, sjølv kor usansynelig dette no enn var.

Triel er ein vadarart. Den tilhøyrer trielfamileien, og er den einaste arten frå denne familien i Europa. Dette er ein fugl som har sitt utbreielsesområde eit stykke lenger sør enn Norge, nærmare bestemt i sør- og mellom-Europa. Dei hekkar nærmast oss i sør-Storbritannia og Frankrike, og overvintrar i sørvest-Europa og Afrika. Dei held til på tørre og karrige områder, på alt i frå heimark til halvørken. I Norge er det med denne i underkant av 30 funn totalt. Her i fylket vart dette det 2. funnet av arten. Den første trielen for Møre og Romsdal vart sett på Frei i starten på mai i 2008.

Triel 2K+, Støyle, Sandsøya 7. mai 2016
Triel 2K+, Støyle, Sandsøya 7. mai 2016
Triel 2K+, Støyle, Sandsøya 7. mai 2016

Etter at trielen vart oppdaga der den sprang over plenen ved huset heime, flaug den vidare austover på øya. Eg satte meg i bilen og køyrde fortvilt rundt omkring for å prøve å finne igjen fuglen. Dette lukkast eg dessverre ikkje med, så eg køyrde heim igjen. Men trur du ikkje at akkurat i det eg kom heim igjen og steig ut av bilen, så kom trielen flygande og landa på marka vår ca. 200 meter frå huset heime! Der slo den seg ned. For det meste satt den heilt i ro, berre avbrutt av nokre korte runder med næringssøk. Trielen holdt seg på den samme plassen heilt til det blei mørkt. Denne vadararten er nemlig for det meste nattaktiv. Dette er då muligens ei tilpasning til dei tørre og karrige forholda mange av dei lever under, samt at ein del av byttedyra deira også er nattaktive.


Eg hadde allereie, før og oppdaga trielen, bestemt meg for å ta ei lytterunde etter grashoppesongarar i indre Sande og ytre Herøy kommune den påfølgande natta. Dermed reiste eg på ferga som gikk frå Voksa kl. 22.15.

Heime på Sandsøya følgde onkelen min nøye med. Han kunne meddele at trielen vart meget vokal så snart det blei mørkt. Han var litt usikker på om det faktisk var trielen han hadde høyrd, med det var det nok liten tvil om at det faktisk var. Ein høg storspoveliknande lyd som først blei gitt etter at det blei mørkt, er jo "spot on" for triel. Dagen etter då eg kom heim igjen var ikkje fuglen å sjå, og eg trudde at den no hadde trekt vidare, då trekkforholda no var heilt opptimale. Ca. kl. 23.30 den kvelden fikk eg derimot fasiten. Plutselig starta den nemlig å synge. Alt den gav frå seg var ei kort strofe. Men den høge storspoveliknande lyden rett etter at det blei mørkt, feide all tvil til side, trielen var fortsatt på plass! Dette var det siste eg høyrde eller såg av denne eksklusive fuglen. Den utnytta nok det gunstige trekkvëret og reiste vidare...

tirsdag 19. juli 2016

Det gikk bra...

I mitt forrige blogginnlegg så fortalte eg om to måsar som eg hadde i pleie, ein polarmåse og ein svartbak. Den sistnemte av desse to, altså svartbaken, har no blitt gjenfunnen.

Svartbaken blei opprinnelig funnen våt og forkomen ved fiskemottaket på Sandshamn på Sandsøya den 1. februar i år. Den hadde høgst trulig falt ned i eit kar med fettholdig fiskevatn, og då fått det i fjørdrakta slik at den ikkje var vannavstøtande lenger. Då eg fikk tak i fuglen hadde den hoppa på sjøen og var ein god del nedkjølt. Eg tok den då med meg heim og varma den opp igjen med lunka vatn, for så å tørke den med ein hårfønar. Etter dette hadde eg fuglen i pleie til den 4. februar, då den igjen blei slept fri på Sandshamn. Der vart den berre sett ut den samme dagen, før den så fordufta.


Slik såg svartbaken ut då eg tok den heim... 
Svartbak 2K

Svartbak 2K

Men det tok ikkje lenge før den følte seg betre... Den enda opp med 
å flyge og sette seg opp på toalettet på badet der eg hadde den.  
Svartbak 2K


No den 18. mai fikk eg derimot ei gledelig melding. Fuglen hadde nemlig blitt sett i ein måsekoloni på Søndre Skjælholmen i Nesodden i Oslofjorden. Før eg slepte svartbaken fri satt eg nemlig på den både ein metall- og ein fargering, slik at fuglen kunne bli gjenkjent visst den skulle bli gjenfunnen ein eller annan plass. Og det var då fargeringen som her gjorde susen. Den svarte fargeringen med den kvite skrifta kan lesast av på 3-400 meters hold ved hjelp av teleskop, og gir då eit heilt anna resultat enn berre ein metallring.

Avstanden mellom Sandshamn, der måsen blei slept fri, og Søndre Skjælholmen
i Oslofjorden er på 388 km. 


Måsen såg ut til å vere i knall form, og det var ingenting som minte om at den var på nippet til å fryse i hel for berre nokre månadar sidan. Dermed gir dette motivasjon til neste gong det eventuelt dukkar opp ein fugl som må takast i pleie. Å hjelpe ein ein fugl som slit gir meg utrulig masse, og når ein i tillegg får bekreftelse på at det går bra, så viser det at det er verdt all den tida ein brukar på å få dei tilbake på vingene.

Her er måsen avbilda på Søndre Skjælholmen i Nesodden. Foto: Sindre Molværsmyr. 
Svartbak 2K, Søndre Skjælholmen, Nesodden 18. mai 2016. 


Avriven vingesene...
Her er ein annan fugl som eg vil nemne, også det ein svartbak... 

I oktober i fjor fanga eg nemlig inn ein voksen svartbak med fotsnare. Fuglen såg ved første augekast heilt normal ut, og den oppførte seg også heilt normalt. Då eg fikk den i hendene såg eg derimot at den hadde ei skade. Vingesena på høgre vinge var slitt av og dratt ut slik at den hang frå vingeknoken. Denne sena som går frå vingeknoken, der den er festa i handrotsbeinet, og inn til kroppen der den er festa i framkant av brystmuskelen og dels i kragebeinet, skal når vinga er utslått stramme opp flygehuda på framsida av over- og underarmsbeinet slik at overflata på vinga blir størst mulig. Denne svartbaken fikk då ikkje stramma opp flygehuda skikkelig på den venstre vinga der sena var slitt, men sett bort i frå det så såg det ikkje ut til at fuglen merka noko til skaden. Den holdt nemlig vinga heilt normalt, og i flukt flaug den også heilt normalt. 

Svartbak 4K+ (adult), Sandshamn, Sandsøya 12. oktober 2015

Svartbak 4K+ (adult), Sandshamn, Sandsøya 12. oktober 2015


Her ser ein tydelig vingesena som heng frå vingekonken. Det mørke den er festa i er ein liten muskel. Måsen har trulig blitt hengande fast i noko og fått dratt sena så hardt at den slitna lenger inne på vinga. Eg kunne ikkje gjere så mykje anna enn å klippe bort sena, ringmerke måsen og sleppe den fri...


Den 4. februar i år vart denne fuglen, tross det som burde vere eit handicap, sett sentralt i England, nærmare bestemt på ei søppelfylling i Leicester. Dermed ser det ut til at denne skaden ikkje har vore ei hindring for denne fuglen i det heile tatt. 
Avstanden frå Sandshamn til Leicester i England er på 1135 km,. 


Forhåpentligvis er ikkje dette det siste vi høyrer frå desse svartbakane. Kanskje dukkar dei opp igjen på hamna her igjen til hausten? Eg hadde i alle fall ikkje hatt noko imot det! 

torsdag 17. mars 2016

Polarmåse og svartbak i pleie

For ein og ein halv månad sidan hadde eg eit par måsar i pleie. Historia bak, samt korleis det gikk med fuglane, kan du lese under. 

Vêrpiska polarmåse... 
Som mange kanskje fikk med seg så hadde vi den 29. januar besøk av orkanen "Tor", med svært sterke vindar og ein god del nedbør. Dagen etter då dette uvêret hadde lagt seg køyrde eg meg ei runde rundt på Sandsøya for å sjå etter stormskader. På denne runda kom eg over ein polarmåse som satt midt på vegen der eg skulle køyre. Eg stoppa bilen og fikk måsen ut i veggrøfta, slik at eg fikk tak i den. Det virka ikkje å vere noko drastisk gale med fuglen. Den einaste synlige skada den hadde var ein hevelse ved nebbrota på undersida av nebbet. Trulig hadde polarmåsen vore ute i havet då uvêret stod på som verst. Til dømes så vart det på Kråkenes fyr, nord i Sogn og Fjordane, målt ein middelvind på heile 48,9 m/s. Det vil seie at gjennomsnittsvinden på 10 minutt då vinden stod på som verst, var på heile 48,9 m/s. Dette er ganske ekstremt. Alt frå 32,6 m/s og oppover blir karakterisert som orkan. Og middelvinden som blei målt på Kåkenes fyr var ein smule høgre enn det, for å seie det mildt! I tillegg til denne vinden vart det også registrert bølger på 9-12 meter ute i havet, så at ein fugl skulle bli vêrpiska og utmatta av noko slikt, er jo heilt forståelig.

Polarmåsen er ein høg-arktisk art som ikkje hekkar på det norske fastlandet. Vinterstid overvintrar den derimot i moderate antall langs Norskekysten. Dess lenger nord ein kjem, dess vanligare blir den. For å finne dei nærmaste hekkeplassane så må vi Island, Bjørnøya, Svalbard og Grønland. 

Polarmåse 2K (1. vinter) 
Polarmåse 2K (1. vinter)

Etter at eg fikk tak i måsen tok eg den med meg heim, der fikk den kvile og godt med mat.
Maten eg hadde for hende var kattemat, noko som absolutt fall i smak. Denne kattematen åt den derimot opp på ein, to, tre. Dermed måtte eg ut og fiske. Det var helg og få andre muligheiter til å få tak i mat til måsen. Fisken eg fikk, ein ca. 1,5 kg stor sei, gikk ned på høgkant. Gjennom heile den perioden eg hadde fuglen, altså frå den 30. januar t.o.m. den 4. februar åt den veldig bra, og hevelsen ved nebbrota den hadde den dagen eg tok fuglen i pleie, forsvann etter berre eit par dagar.




Den 4. februar, etter å ha hatt polarmåsen i pleie i 5-6 dagar, slapp eg den fri på Sandshamn på Sandsøya, der det var rikelig med andre måsar. Før måsen blei slept fri blei den ring- og fargemerkt, slik at det skulle vere mulig å følge fuglen. Dette vart faktisk den første fargemerkte polarmåsen i Møre og Romsdal noko gong. Skulle denne måsen dukke opp andre stadar, skal det vere rimelig enkelt å identifisere den, i og med at ein slik fargering som fuglen fikk påsatt kan lesast på 3-400 meters hold ved hjelp av eit teleskop. 

Etter at måsen blei slept fri holdt den seg på hamna. Den første natta overnatta den på ei flytebrygge på hamna i lag med mange andre måsar. Dagen etter var den fortsatt på plass, men etter det drog den vidare. Forhåpentlegvis så gikk det bra... Eg gav den i alle fall alle muligheiter. 

Polarmåse 2K (1. vinter)
Rett etter at eg slepte måsen fri så la den seg på sjøen for å vaske seg.
Det å ha ei fjørdrakt som er rein og vannavstøtane er forskjellen på liv og død. 

Polarmåse 2K (1. vinter)


Søkkvåt svartbak... 
Men det var ikkje berre ein polarmåse eg hadde i pleie i starten på februar...

Som eg nemnte tidligare i dette blogginnlegget, så måtte eg til å fiske til polarmåsen for at den skulle ha noko å ete. Etter at fisken eg fikk var spist opp, måtte eg på nytt til å fiske... Eg køyrde difor til fiskemottaket der eg hadde fått den første. Dessverre var det denne gongen ingen napp å få. Det eg derimot kom over var ein ny måse som var ille ute. På kaikanten ved mottaket stod det nemlig ein søkkvåt 2K svartbak. Trulig hadde den falt ned i ei fiskekar med fettholdig vatn. Og med noko slikt i fjøra blir fjørdrakta som ein svamp. Vatnet trekker inn i fjøra heilt inn til kroppen, og fuglen blir tung som ein stein, utan muligheit til å flyge.

Då eg gikk mot måsen for å prøve å få tak i den tok den sjølvsagt og hoppa på havet. Med ingenting som holdt vatnet ute blei dette som å nakenbade. Og alle kan vel tenke seg at det å hoppe i sjøen uten ein tråd ein av dei første dagane av februar, ikkje er noko å anbefale. Etter at måsen hoppa på sjøen svømte den mot eit par flygebrygger som låg like ved. Desse hadde den sjølvsagt ingen muligheiter til å kome seg opp på, noko den også skjønte etter ei lita stund. Måsen svømte difor vidare langs bryggene for å prøve å finne seg ein plass der den kunne kome seg i land, og ut av det svært kalde vatnet. Dette såg eg, og i det måsen sømte forbi var eg klar. Akkurat i det den passerte byksa eg fram og fikk tak i den. Den var då svært nedkjølt. Eg la den difor i bagasjerommet på bilen og skunda meg heim igjen så fort som mulig. Vel heime tok eg den med meg på badet, der eg skylte den med relativt varmt vatn, slik at den fikk opp kroppstemperaturen igjen.



Etter at eg hadde skylt måsen i nesten ein halv time hadde den fått opp kroppstemperaturen ein god del. Då var det berre å få tørka den... Eg satt i nærmare to timar og føna svartbaken med ein hårfønar.



Etter denne behandlinga kvikna svartbaken rakst til. Men for å vere på den sikre sida så hadde eg den i pleie i 2-3 dagar. Dette får å sjå at den fikk orden på fjørdrakta si. Noko den gjorde med glans!

Svartbak 2K (1. vinter)

Svartbak 2K (1. vinter)

Den 4. februar, samme dag som eg slepte fri polarmåsen, fikk denne også friheita si tilbake. Før den blei slept fri blei den ring- og fargemerkt, slik at det også skulle vere mulig å følge denne fuglen etter at den blei slept, på lik linje med polarmåsen.

Svartbaken var like fin då eg slepte den fri, og dagen etter var den ikkje å sjå. Kanskje dukkar både den og polarmåsen opp ein annan plass? Berre tida vil vise...